W poniedziałek, 15 czerwca 2026 roku w Gdyni odbyła się konferencja podsumowująca projekt pn. „Rozpoznanie i ewentualna neutralizacja materiałów niebezpiecznych zalegających na dnie Morza Bałtyckiego w wybranych lokalizacjach”, realizowany przez Urząd Morski w Gdyni w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO).

Przedsięwzięcie jest jedna z najważniejszych inicjatywy w zakresie identyfikacji zagrożeń środowiskowych na polskich obszarach morskich Morza Bałtyckiego. Jego wartość wynosi blisko 150 mln zł, z czego około 28 mln zł stanowi wkład budżetu państwa. Inwestycja realizowana jest w ramach komponentu B3.2.1 KPO „Inwestycje w neutralizację zagrożeń oraz odnowę wielkoobszarowych terenów zdegradowanych i Morza Bałtyckiego”.

"Cisza Bałtyku" - film przedstawiający realizacje projektu 

Podczas konferencji przedstawiono dotychczasowe wyniki badań prowadzonych w czterech kluczowych lokalizacjach: w rejonie wraku statku „Franken”, pozostałości wraku statku „Stuttgart”, a także w Głębi Gdańskiej i Rynnie Słupskiej. Są to obszary uznawane za szczególnie istotne z punktu widzenia potencjalnego występowania materiałów niebezpiecznych, w tym pozostałości po działaniach wojennych.

Zakres prowadzonych prac obejmuje szeroko zakrojone badania hydrograficzne, analizę potencjalnych miejsc zalegania materiałów niebezpiecznych, pobór próbek gruntu, osadów i wody oraz szczegółowe badania chemiczne. Działania te pozwalają na ocenę stanu środowiska morskiego oraz identyfikację substancji mogących stanowić zagrożenie dla ekosystemu Morza Bałtyckiego.

Celem projektu jest kompleksowe zebranie i uporządkowanie danych dotyczących zagrożeń zalegających na dnie morza, ocena ryzyka środowiskowego związanego z obecnością bojowych środków trujących oraz przedmiotów wybuchowych i niebezpiecznych, a także opracowanie dokumentacji historycznej i współczesnej dotyczącej miejsc ich potencjalnego występowania. Istotnym elementem przedsięwzięcia jest również wskazanie możliwych metod neutralizacji zagrożeń oraz przygotowanie metodologii wdrażania działań neutralizacyjnych w lokalizacjach uznanych za priorytetowe.

Kluczowym rezultatem inwestycji będzie opracowanie szczegółowego raportu dotyczącego stanu środowiska morskiego oraz przygotowanie „Planu neutralizacji zagrożeń”, zawierającego rekomendacje dotyczące dalszego postępowania ze zidentyfikowanymi materiałami niebezpiecznymi zalegającymi na dnie Morza Bałtyckiego.

Anna Stelmaszyk-Świerczyńska, Dyrektor Urzędu Morskiego w Gdyni

Program konferencji obejmował wystąpienia przedstawicieli instytucji zaangażowanych w realizację projektu. Uczestników powitała Anna Stelmaszyk-Świerczyńska, Dyrektor Urzędu Morskiego w Gdyni, natomiast wprowadzenie do projektu przedstawił Jan Młotkowski, Zastępca Dyrektora Urzędu Morskiego w Gdyni ds. Oznakowania Nawigacyjnego, stwierdzając m.in., że:

„Przeprowadzone badania pozwoliły zweryfikować wiele dotychczasowych przypuszczeń dotyczących skali zagrożeń na dnie Bałtyku. Dziś wiemy, że choć pozostałości po II wojnie światowej nadal wymagają monitorowania i odpowiedzialnego zarządzania, sytuacja środowiskowa nie jest tak alarmująca, jak wskazywały wcześniejsze, katastroficzne scenariusze. Projekt dostarczył danych, które umożliwią systemowe podejście do oceny ryzyka oraz planowania przyszłych działań”.

Jan Młotkowski, Z-ca Dyrektora Urzędu Morskiego w Gdyni ds. Oznakowania Nawigacyjnego

Badania w rejonach wraku „Franken”, Głębi Gdańskiej oraz Rynny Słupskiej realizuje konsorcjum, którego liderem jest Uniwersytet Morski w Gdyni, wspólnie z Akademią Marynarki Wojennej oraz spółką Mewo S.A. Za realizację prac dotyczących pozostałości wraku „Stuttgart” odpowiadała Grupa GeoFusion Sp. z o.o.

Wyniki prac prowadzonych w rejonie wraku statku „Stuttgart” zaprezentował Łukasz Porzuczek z Grupy GeoFusion Sp. z o.o., przedstawiając przebieg działań pomiarowych i badawczych oraz założenia planu neutralizacji zagrożeń. Z kolei przedstawiciele Uniwersytetu Morskiego w Gdyni omówili założenia metodyczne i zastosowane narzędzia badawcze, a także rezultaty badań środowiskowych prowadzonych w rejonie wraku „Franken”, Głębi Gdańskiej i Rynny Słupskiej. Wystąpienia przedstawili Juliusz Gajewski oraz dr Radosław Wróblewski. Aspekty związane z oceną zagrożeń dla środowiska zaprezentował dr hab. inż. Jacek Fabisiak, profesor Akademii Marynarki Wojennej w Gdyni.

Przedstawione podczas konferencji wyniki potwierdzają znaczenie prowadzonych badań dla bezpieczeństwa środowiska morskiego, żeglugi oraz przyszłych działań związanych z ograniczaniem zagrożeń zalegających na dnie Morza Bałtyckiego.

GŁÓWNE WNIOSKI PROJEKTU PN. „ROZPOZNANIE I EWENTUALNA NEUTRALIZACJA MATERIAŁÓW NIEBEZPIECZNYCH ZALEGAJĄCYCH NA DNIE MORZA BAŁTYCKIEGO W WYBRANYCH LOKALIZACJACH”

„FRANKEN”

• Badania fizykochemiczne oraz toksykologiczne przeprowadzone w ramach projektu wraku T/S Franken wskazują punktowe podwyższenia stężeń niektórych badanych wskaźników w bezpośrednim sąsiedztwie wraku. Oznacza to brak jednoznacznych przesłanek świadczących o istotnym, trwałym oddziaływaniu wraku na środowisko morskie w skali całego badanego obszaru.
• Nie odnotowano skażeń współczesnych osadów dennych węglowodorami w ilościach przekraczających dopuszczalne normy, dlatego nie ma potrzeby podejmowania natychmiastowych działań interwencyjnych związanych z usuwaniem paliwa z wraku.
• Mimo że konstrukcja wraku w obecnym położeniu wydaje się stabilna, rekomenduje się prowadzenie monitoringu w dwóch obszarach: stanu technicznego wraku oraz stanu środowiska w jego bezpośrednim otoczeniu.
• W pobliżu wraku wykryto porozrzucaną amunicję konwencjonalną, której obecność należy traktować jako istotne uwarunkowanie dalszych działań przy wraku.

„STUTTGART”

• Na podstawie zintegrowanych danych geofizycznych, geochemicznych, geotechnicznych i biologicznych opracowano Plan Neutralizacji Zanieczyszczeń (PNZ). Dokument ten zawiera charakterystykę źródeł i zasięgu zanieczyszczeń, ocenę ryzyka środowiskowego oraz rekomendacje działań remediacyjnych i mitygacyjnych.
• W rejonie wraku potwierdzono skażenie dna paliwem ciężkim (HFO).
• Do rozważenia pozostaje interwencja polegająca na odsysaniu zastoisk paliwa oraz/lub zastosowaniu naturalnej remediacji z wykorzystaniem zeolitów.

RYNNA SŁUPSKA i GŁĘBIA GDAŃSKA

• Wykryto pojedyncze lokalizacje z obecnością pozostałości broni chemicznej na dnie Rynny Słupskiej i Głębi Gdańskiej.
• Pojemniki (bomby lotnicze, miny, beczki) są w znacznym stopniu skorodowane i rozszczelnione.
• Produkty rozkładu wykrywano w pobliżu obiektów zalegających na dnie, takich jak wraki czy szczątki korpusów amunicji, co wskazuje na lokalny charakter zagrożenia.
• Zalecane jest dalsze monitorowanie środowiska morskiego na okoliczność obecności substancji pochodzących z rozkładu tych produktów.
• Stan techniczny obiektów zidentyfikowanych podczas badań nie pozwala na ich usuwanie.

PLANY NEUTRALIZACJI ZAGROŻEŃ

• Efektem przeprowadzonych w ramach projektów badań są cztery Plany Neutralizacji Zagrożeń (PNZ) o charakterze analityczno-strategicznym, które stanowią narzędzie operacyjne, wspierające proces podejmowania decyzji środowiskowych, technicznych i ekonomicznych w poszczególnych lokalizacjach.
• PNZ określają ramy i priorytety dla działań mających na celu ograniczanie lub usunięcie zagrożeń wynikających z obecności niebezpiecznych materiałów zatopionych we wrakach oraz analizowanych rejonach.
• PNZ definiują cele, kierunki działań, strukturę odpowiedzialności instytucjonalnej oraz podstawy dla wdrożenia systemu monitorowania i neutralizacji zidentyfikowanych zagrożeń.
• Obecnie dokumenty te znajdują się w końcowej fazie analizy i weryfikacji. Po jej zakończeniu zostaną opublikowane na stronie Inwestora – Urzędu Morskiego w Gdyni.

Łukasz Porzuczek, Grupa GeoFusion Sp. z o.o.

Juliusz Gajewski, Uniwersytet Morski w Gdyni

dr Radosław Wróblewski, Uniwersytet Morski w Gdyni

dr hab. inż. Jacek Fabisiak, prof. AMW, Akademia Marynarki Wojennej w Gdyni