Urząd Morski w Gdyni uczestniczy w międzynarodowym projekcie HARCCA na rzecz ochrony wybrzeży przed skutkami zmian klimatu

W dniach 6–7 października 2026 r. w szwedzkim Lund odbyło się spotkanie inaugurujące międzynarodowy projekt HARCCA, którego celem jest zwiększenie odporności europejskich wybrzeży na skutki zmian klimatu. W wydarzeniu uczestniczył Marcin Skrzypek, główny specjalista ds. ochrony lasów i wydm w Inspektoracie Ochrony Wybrzeża Urzędu Morskiego w Gdyni. Urząd jest partnerem stowarzyszonym projektu, a jednym z obszarów objętych badaniami jest Półwysep Helski.

Europejska współpraca na rzecz ochrony wybrzeży

Projekt HARCCA (Hotspot Resilience: Co-Construct Approaches to Coastal Climate Adaptation), realizowany w ramach programu Horyzont Europa, ma na celu opracowanie i przetestowanie innowacyjnych metod przystosowania obszarów przybrzeżnych do skutków zmian klimatu, w szczególności nasilającej się erozji brzegów morskich, wzrostu poziomu morza oraz zagrożeń powodziowych.

Liderem przedsięwzięcia jest Uniwersytet w Lund w Szwecji, a w jego realizację zaangażowane są instytucje z dziewięciu państw europejskich: Szwecji, Polski, Belgii, Niderlandów, Portugalii, Hiszpanii, Francji, Włoch i Wielkiej Brytanii.

Ważną rolę w projekcie odgrywa Instytut Budownictwa Wodnego Polskiej Akademii Nauk (IBW PAN) w Gdańsku, będący polskim partnerem naukowym międzynarodowego konsorcjum. Instytut wnosi do przedsięwzięcia specjalistyczną wiedzę i doświadczenie w zakresie hydrodynamiki morza, procesów brzegowych, transportu osadów oraz modelowania zmian zachodzących w strefie przybrzeżnej. Kompetencje te mają szczególne znaczenie dla badań dotyczących Półwyspu Helskiego, gdzie zrozumienie procesów erozji i akumulacji piasku jest kluczowe dla skutecznego planowania ochrony brzegu.

Urząd Morski w Gdyni uczestniczy w projekcie jako partner stowarzyszony, wnosząc praktyczne doświadczenie w realizacji przedsięwzięć przeciwerozyjnych i przeciwpowodziowych z zastosowaniem metod opartych na naturze oraz wiedzę o potrzebach administracji odpowiedzialnej za ochronę brzegu morskiego. Współpraca z IBW PAN umożliwi lepsze powiązanie wyników badań naukowych z praktyką zarządzania wybrzeżem, zwłaszcza w zakresie doskonalenia metod ochrony Półwyspu Helskiego i planowania długofalowych działań adaptacyjnych.

Projekt będzie realizowany w latach 2026–2030, a jego budżet wynosi około 10 mln euro.

Spotkanie inauguracyjne w Lund

Podczas dwudniowego spotkania, które odbyło się 6–7 października, partnerzy omówili zakres planowanych prac, przedstawili osiem obszarów badawczych oraz uzgodnili najważniejsze kierunki współpracy.

Istotną częścią wydarzenia były warsztaty poświęcone opracowaniu założeń platformy DIGI-ADAPT oraz identyfikacji instytucji, organizacji i innych podmiotów, które będą zaangażowane w realizację projektu. Dyskutowano także o możliwościach wykorzystania rozwiązań opartych na przyrodzie, narzędzi cyfrowych oraz wspólnego opracowywania strategii przystosowania obszarów przybrzeżnych do zmian klimatu.

Program spotkania obejmował również wizyty terenowe na plaży Beddingestrand oraz w Smygehamn, podczas których uczestnicy zapoznali się z wyzwaniami związanymi z ochroną szwedzkiego wybrzeża. Wizyty były okazją do poznania lokalnych uwarunkowań, omówienia praktycznych problemów ochrony brzegu oraz wymiany doświadczeń między partnerami.

Od badań naukowych do praktycznych rozwiązań

W ramach HARCCA zaplanowano utworzenie ośmiu tzw. Hotspot Adaptation Living Labs (HALLs) – obszarów, w których naukowcy, przedstawiciele administracji, lokalne społeczności i inne zainteresowane podmioty będą wspólnie opracowywać i oceniać metody ochrony wybrzeży dostosowane do lokalnych warunków i zagrożeń.

Projekt zakłada wykorzystanie rozwiązań opartych na przyrodzie (ang. Nature-based Solutions, NbS), czyli metod wykorzystujących naturalne procesy i właściwości ekosystemów przybrzeżnych do ograniczania erozji i zagrożeń powodziowych. Przewidziano również zastosowanie nowoczesnych narzędzi cyfrowych i modeli wspierających podejmowanie decyzji. Ważnym elementem będzie współpraca z lokalnymi społecznościami i innymi zainteresowanymi podmiotami przy opracowywaniu długoterminowych strategii adaptacyjnych, które pozwolą łączyć ochronę mieszkańców i infrastruktury z zachowaniem naturalnych funkcji środowiska przybrzeżnego.

Jednym z kluczowych rezultatów przedsięwzięcia ma być platforma cyfrowa DIGI-ADAPT, wspierająca analizę zagrożeń klimatycznych, prognozowanie zmian zachodzących na wybrzeżu oraz dobór odpowiednich działań ochronnych i adaptacyjnych.

Półwysep Helski – ważny obszar badań

Z perspektywy Urzędu Morskiego w Gdyni szczególne znaczenie mają badania dotyczące Półwyspu Helskiego – obszaru wyjątkowo wrażliwego na erozję, sztormy oraz wzrost poziomu morza.

Prace badawcze będą koncentrować się m.in. na analizie procesów hydrodynamicznych i transportu osadów, które w warunkach zmieniającego się klimatu wpływają na erozję i akumulację piasku w strefie brzegowej półwyspu. Wyniki badań pozwolą lepiej przewidywać przyszłe zmiany linii brzegowej oraz doskonalić metody ochrony Półwyspu Helskiego przed erozją i powodziami morskimi.

Dla Urzędu Morskiego w Gdyni udział w projekcie to przede wszystkim możliwość wykorzystania najnowszej wiedzy naukowej i narzędzi analitycznych w planowaniu i realizacji działań związanych z ochroną brzegu morskiego. Wyniki HARCCA mogą być pomocne przy planowaniu sztucznego zasilania brzegu, ochronie wydm, ocenie skuteczności istniejących zabezpieczeń oraz wyborze metod ograniczających zagrożenia erozyjne i powodziowe.

W dłuższej perspektywie mogą również przyczynić się do lepszego określania priorytetów inwestycyjnych, efektywniejszego wykorzystania środków publicznych przeznaczanych na ochronę wybrzeża oraz zwiększenia odporności terenów nadmorskich na ekstremalne zjawiska pogodowe.

Udział przedstawiciela Urzędu Morskiego w Gdyni w spotkaniu inauguracyjnym umożliwił włączenie doświadczeń polskiej administracji morskiej do międzynarodowej współpracy nad skutecznymi metodami ochrony wybrzeży. Wyniki projektu HARCCA mogą w przyszłości wspierać działania realizowane przez Urząd Morski w Gdyni, szczególnie w zakresie ochrony Półwyspu Helskiego przed erozją i powodziami morskimi.

Więcej informacji o projekcie.