Inauguracja 100-lecia Portu Jastarnia i uhonorowanie Józefa Poznańskiego – twórcy polskiej administracji morskiej

21 kwietnia zainaugurowano obchody 100-lecia Portu Jastarnia. Uroczystości rozpoczęły się konferencją jubileuszową zorganizowaną przez Miasto Jastarnia, połączoną z odsłonięciem na budynku Bosmanatu Portu Jastarnia tablicy upamiętniającej inżyniera komandora porucznika Józefa Poznańskiego, twórcy administracji morskiej, pierwszego Dyrektora Urzędu Morskiego w Gdyni oraz autora koncepcji i budowniczego portu w Jastarni.

Konferencję otworzył Burmistrz Jastarni Bartosz Selin. W części inauguracyjnej odczytano list Sekretarza Stanu w Ministerstwie Infrastruktury, Arkadiusza Marchewki. Minister skierował do uczestników słowa gratulacji i uznania z okazji 100-lecia portu w Jastarni, podkreślając jego historyczne znaczenie jako jednej z kluczowych inwestycji morskich odrodzonej Polski oraz symbolu rozwoju regionu i polskiej myśli hydrotechnicznej, której ważną postacią był Józef Poznański. Zwrócił także uwagę na współczesną rolę portu i jego pracowników, dziękując za ich zaangażowanie oraz życząc dalszego rozwoju, pomyślności i kontynuacji morskich tradycji.

Program konferencji został podzielony na dwa panele tematyczne. Panel historyczno–rybacki, którego moderatorem był Marcin Herrmann, będący również autorem bardzo ciekawego wystąpienia pt. „Geneza portu w Jastarni i jego znaczenie dla społeczności lokalnej” oraz panel morski prowadzony przez Jakuba Milszewskiego, kierownika redakcji portalu gospodarkamorska.pl.

Wśród prelegentów nie zabrakło przedstawicieli Urzędu Morskiego w Gdyni. Dyrektor Anna Stelmaszyk-Świerczyńska omówiła zagadnienia związane z funkcjonowaniem małych portów morskich, ukazując ich znaczenie w systemie gospodarki morskiej oraz wyzwania, z jakimi mierzą się na co dzień.

Równie interesujące było wystąpienie Agnieszki Cwilewicz, Zastępcy Głównego Inspektora w Inspektoracie Nadzoru Zabudowy i Zagospodarowania Przestrzennego, która w prezentacji „Zagospodarowanie przestrzenne polskich obszarów morskich” przybliżyła złożoność procesów planistycznych oraz ich wpływ na rozwój regionów nadmorskich. Jej wystąpienie otworzyło pole do refleksji nad tym, jak łączyć rozwój z odpowiedzialnym zarządzaniem przestrzenią z uwzględnieniem wszystkich zainteresowanych stron.

Szczególny, bardziej osobisty wymiar nadało spotkaniu wystąpienie Piotra Herrmanna. Opowiedział on o historii portu z perspektywy bosmana, splatając ją z własnymi rodzinnymi tradycjami. Przywołując postać dziadka – pierwszego bosmana Portu Jastarnia, który pełnił tę funkcję aż do wybuchu II wojny światowej – nadał swojej opowieści wyjątkową autentyczność i emocjonalną głębię.

W trakcie konferencji dużym zainteresowaniem uczestników cieszyły się także wystąpienia: „Port w Jastarni – serce bijące od pokoleń”, zaprezentowana przez Martę Gwardzik – prezes Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego oddział w Jastarni – oraz Tomasza Glembina, wiceprezesa organizacji. Prelegenci z pasją ukazali historyczne i społeczne znaczenie portu, podkreślając jego rolę jako ważnego elementu lokalnej tożsamości.

Nie mniej inspirujące okazało się wystąpienie Michała Górskiego z Instytutu Badań nad Gospodarką Rynkową, który w prezentacji „Przyszłość Portu w Jastarni. Nowe funkcje tego miejsca, nowe pomysły inwestycyjne i infrastrukturalne” nakreślił możliwe kierunki rozwoju, wskazując na potrzebę nowoczesnych, ale przemyślanych działań inwestycyjnych.

Praktyczny wymiar debaty wzmocniło wystąpienie Macieja Biechowskiego z Akademii Jachtingu. W prezentacji „Szanse i wyzwania w zakresie prowadzenia przyjaznej przystani na przykładzie doświadczeń z wzorcowych marin z Polski i zagranicy” podzielił się on konkretnymi przykładami dobrych praktyk, które mogą stać się inspiracją nie tylko dla Jastarni.

Całość dopełniło wystąpienie Mieczysława Konkola, prezesa Łodziowego Klubu Pomeranka, który w prezentacji „Uwzględnianie dziedzictwa kulturowego Jastarni w planach rozbudowy mariny” zwrócił uwagę na konieczność zachowania równowagi między rozwojem infrastruktury a ochroną unikalnego charakteru miejsca.

Pomiędzy panelami uczestnicy konferencji, w asyście pocztów sztandarowych – w tym pocztu Urzędu Morskiego w Gdyni – oraz Rybackiej Orkiestry Dętej z Jastarni, przeszli do Portu Rybackiego pod Bosmanat. Tam odbyła się uroczystość odsłonięcia tablicy poświęconej inżynierowi komandorowi porucznikowi Józefowi Poznańskiemu.

Aktu odsłonięcia dokonali Dyrektor Urzędu Morskiego w Gdyni Anna Stelmaszyk-Świerczyńska, Burmistrz Jastarni Bartosz Selin oraz Wicewojewoda Pomorski Emil Rojek. Bezpośrednio przed odsłonięciem tablicy Dyrektor Świerczyńska przedstawiła sylwetkę Józefa Poznańskiego, opierając się na opracowaniu przygotowanym przez prof. Daniela Dudę – znawcy i popularyzatora historii polskiej administracji morskiej. Następnie Proboszcz Parafii Najświętszej Marii Panny w Jastarni, ks. Piotr Zieleziński, udzielił błogosławieństwa ludziom morza.

Uroczystości odsłonięcia tablicy towarzyszyły podniosłe sygnały dźwiękowe ze statków zacumowanych w porcie, w tym z jednostek Urzędu Morskiego w Gdyni – statku kontrolno-inspekcyjnego KONTROLER-22 oraz stawiacza pław TUCANA. Po zakończeniu ceremonii, załogi tych jednostek miały przyjemność gościć na swoich pokładach uczestników wydarzenia, w tym uczniów Szkoły Podstawowej im. Józefa Wybickiego w Jastarni, którzy z dużym zaangażowaniem wspierali organizację konferencji jubileuszowej.

W uroczystościach udział wzięli liczni goście, w tym: Senator RP Sławomir Rybicki, Wicewojewoda Pomorski Emil Rojek, Wicemarszałek Województwa Pomorskiego Marcin Skwierawski, przedstawiciele Lasów Państwowych, Policji, Straży Pożarnej oraz Morskiego Oddziału Straży Granicznej, Dyrektor Narodowego Muzeum Morskiego Szymon Kulas, Prezes Ligi Morskiej i Rzecznej kpt. ż. w. dr inż. Andrzej Królikowski, Kierownik Miejskiego Zarządu Portu Jastarnia Mirosław Mońko, Przedstawiciele Związku Małych Portów Morskich, w tym z Kołobrzegu i Elbląga, samorządowcy z zaprzyjaźnionych gmin i powiatów – m.in. z Pucka, Helu, Władysławowa i Gdyni, Armatorzy kutrów rybackich, przedstawiciele Związku Miast i Gmin Morskich, Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego (oddziały w Jastarni i Pucku), Ochotniczej Straży Pożarnej w Jastarni, lokalnych stowarzyszeń (m.in. Stowarzyszenie Przyjaciół Jastarni, SOS, Polanka Kuźnica, Żółto-Niebiescy Jastarnia), Polskiego Związku Emerytów, Rencistów i Inwalidów, przedstawiciele miejskich jednostek organizacyjnych, lokalni przedsiębiorcy oraz pracownicy Urzędu Morskiego w Gdyni, w tym Kapitanatu Portu Hel, któremu bezpośrednio podlega Bosmanat Jastarnia.

Swoją obecnością rangę uroczystości podkreśliły również liczne poczty sztandarowe, reprezentujące: Urząd Morski w Gdyni, Urząd Miejski w Jastarni, Szkołę Podstawową im. Józefa Wybickiego w Jastarni, Ligę Morską i Rzeczną, Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie – oddział Jastarnia oraz Ochotniczą Straż Pożarną w Jastarni.

Organizatorom wydarzenia składamy serdeczne gratulacje za przygotowanie uroczystości o tak wysokim poziomie merytorycznym i organizacyjnym. Dziękujemy wszystkim uczestnikom za obecność oraz wspólne uczczenie tego wyjątkowego jubileuszu. Wyrażamy również wdzięczność za zaproszenie Urzędu Morskiego w Gdyni do udziału w obchodach i możliwość współtworzenia tak ważnego wydarzenia dla upamiętniania historii, dziedzictwa i gospodarki morskiej.

Portowi, Miastu i Jego Mieszkańcom i Włodarzom życzymy wszelkiej pomyślności i kolejnych 100 lat dynamicznego rozwoju!

Krótka historia Portu Jastarnia
Port rybacki w Jastarni powstał w latach 1926–1931 jako odpowiedź na potrzeby rozwijającego się rybołówstwa na Półwyspie Helskim. Jego budowa była elementem szerszego procesu zagospodarowania polskiego wybrzeża po odzyskaniu niepodległości. Na przestrzeni lat port pełnił kluczową rolę dla lokalnej społeczności, stanowiąc zaplecze dla rybaków oraz ważny punkt na mapie małych portów morskich. Współcześnie łączy funkcje rybackie, turystyczne i rekreacyjne, będąc istotnym elementem regionalnej gospodarki i dziedzictwa kulturowego.

Sylwetka Józefa Poznańskiego
Komandor Józef Poznański należy do grona pionierów polskiej administracji morskiej – ludzi, którzy po odzyskaniu niepodległości tworzyli jej fundamenty niemal od zera. Urodzony w 1878 roku w Odessie, od najmłodszych lat łączył zainteresowania humanistyczne z pasją do morza. Choć początkowo obrał drogę prawniczą, szybko ukierunkował ją na prawo morskie, które stało się osią jego późniejszej działalności.

Przełomem w jego życiu była służba w rosyjskiej marynarce oraz doświadczenia zdobyte w czasie I wojny światowej. Pracując w Morskim Sztabie Generalnym, a następnie jako oficer odpowiedzialny za odbiór dostaw wojennych w Murmańsku, zdobył wiedzę organizacyjną i praktyczną, która okazała się bezcenna po powrocie do odradzającej się Polski.

W 1919 roku Józef Poznański przybył do Warszawy i niemal natychmiast został włączony przez admirała Kazimierza Porębskiego w proces budowy polskiej administracji morskiej. Powierzono mu kluczowe zadanie – przygotowanie podstaw prawnych funkcjonowania gospodarki morskiej. W praktyce oznaczało to tworzenie od podstaw systemu przepisów, często w oparciu o rozwiązania francuskie, brytyjskie i niemieckie.

Jednym z pierwszych i najważniejszych działań Poznańskiego była lustracja polskiego wybrzeża. Obraz, jaki zastał, był daleki od optymistycznego: zaniedbane porty, nieczynne latarnie, brak ewidencji jednostek i infrastruktury. Szczególną uwagę poświęcił Półwyspowi Helskiemu, w tym Jastarni. To właśnie tam dostrzegł konieczność budowy nowoczesnego portu rybackiego oraz uporządkowania zaplecza technicznego i administracyjnego. Jego działania – od uruchamiania latarni po organizację kadr – były pierwszym krokiem do realnego zagospodarowania wybrzeża.

W 1920 roku został mianowany naczelnikiem Urzędu Marynarki Handlowej w Wejherowie – instytucji, która stała się zalążkiem przyszłego Urzędu Morskiego. Pod jego kierownictwem tworzono struktury administracyjne, kapitanaty portów, system rejestracji statków oraz nadzór nad bezpieczeństwem żeglugi. Urząd odpowiadał również za inwestycje – w tym odbudowę Helu i budowę portu w Jastarni, która była istotna dla lokalnej społeczności rybackiej i rozwoju regionu.

Równolegle Poznański uczestniczył w jednym z najważniejszych przedsięwzięć II Rzeczypospolitej – budowie portu w Gdyni. Współpracując z inżynierem Tadeuszem Wendą, brał udział w wyborze lokalizacji oraz organizacji całego procesu inwestycyjnego. Jako przedstawiciel administracji państwowej musiał mierzyć się z ogromnymi trudnościami: brakiem środków, problemami własności gruntów i niedoborem kadr. Mimo to inwestycja została zrealizowana i stała się symbolem polskiej obecności nad Bałtykiem.

W 1928 roku, po przekształceniu Urzędu Marynarki Handlowej w Urząd Morski, Poznański stanął na czele instytucji o szerokich kompetencjach – od nadzoru nad żeglugą, przez inwestycje portowe, po funkcje administracyjne i techniczne. Był jednym z architektów systemu, który regulował funkcjonowanie całej gospodarki morskiej państwa.

Jego kariera została przerwana przez wybuch II wojny światowej. Aresztowany w Gdańsku, a następnie zmuszony do opuszczenia miasta, włączył się w działalność konspiracyjną. Już w czasie okupacji przygotowywał plany odbudowy administracji morskiej po wojnie.

Po 1945 roku ponownie stanął do pracy – tym razem w warunkach zniszczonego wybrzeża. Jako dyrektor Głównego Urzędu Morskiego odegrał istotną rolę w odbudowie portów i przywracaniu funkcjonowania gospodarki morskiej. Do końca pozostał aktywny zawodowo, pełniąc funkcję doradcy i dzieląc się swoim doświadczeniem z kolejnym pokoleniem specjalistów.

Komandor Józef Poznański zmarł w 1956 roku. Pozostawił po sobie trwały dorobek – system administracji morskiej, rozwiniętą infrastrukturę portową oraz wizję Polski jako państwa morskiego. Szczególne miejsce w jego działalności zajmuje wybrzeże pomorskie, w tym Jastarnia, gdzie jego decyzje i inicjatywy przyczyniły się do realnych zmian i rozwoju lokalnej gospodarki.

Jego życie pokazuje, że budowa państwa od podstaw wymaga nie tylko wiedzy, ale i determinacji, odwagi oraz konsekwencji w działaniu.