Informacja dotycząca wraku jednostki pomocniczej (transportowo–zaopatrzeniowej) t/s Franken

Tonąca niemiecka jednostka t/s FRANKEN w trakcie działań wojennych dnia 8.04.1945 r. (mat. archiwalne)

Tonąca niemiecka jednostka t/s FRANKEN w trakcie działań wojennych dnia 8.04.1945 r. (mat. archiwalne)

Rejon wraku od wielu lat objęty jest prowadzonym przez Urząd Morski w Gdyni monitoringiem powietrznym i satelitarnym. Trasa lotów samolotów monitoringowych uwzględnia obserwację miejsc wszystkich znanych wraków, mogących stwarzać zagrożenie dla środowiska, w tym również wraku t/s FRANKEN. Jednocześnie, administracja morska otrzymuje miesięcznie średnio ok. 30 zdjęć satelitarnych rejonu południowego Bałtyku. Działania te nie wskazują, aby w rejonie zalegania wraku kiedykolwiek wydobywały się zanieczyszczenia ropopochodne, świadczące o uwalniającym się z niego paliwie. Tego rodzaju zanieczyszczenia nie są również obserwowane przez osoby uprawiające w jego rejonie płetwonurkowanie sportowo-rekreacyjne oraz przez poławiających rybaków.

Niemiecka jednostka pomocnicza (transportowo–zaopatrzeniowa) t/s FRANKEN została zatopiona na akwenie Zatoki Gdańskiej, ok. 6,3 mili morskiej od Cypla Helskiego, w wyniku działań wojennych 8 kwietnia 1945 r. Statek został storpedowany, zbombardowany i ostrzelany w ataku lotniczym. Po około trzech godzinach, rozerwana w wyniku eksplozji transportowanego paliwa i amunicji, płonąca jednostka przełamała się na dwie części i zatonęła na głębokości ok. 70 metrów. Część dziobowa jednostki leży ok. 460 metrów od zasadniczego kadłuba wraku. Dane historyczne jednoznacznie wskazują,  że w momencie zatopienia jednostki doszło do znacznego jej uszkodzenia i wycieków znacznej części paliwa.

Informujemy, że już w 2015 r. Urząd  Morski w Gdyni po spotkaniach z Instytutem Morskim w Gdańsku, którego działalnością statutową jest między innymi badanie wraków pod kątem zagrożenia dla środowiska, popierał potrzebę wykonania badań naukowych, dotyczących oceny możliwości zalegania we wraku t/s FRANKEN pozostałości paliwa oraz dokonania faktycznej oceny stanu wraku.

Urząd Morski w Gdyni na bieżąco uczestniczy i wspiera działania świata naukowego w powyższym zakresie. W maju 2017 roku podpisaliśmy Deklarację Poparcia dla projektu pilotażowego „Zmniejszenie potencjalnego negatywnego wpływu wycieków ropy naftowej z wraków na wodach Morza Bałtyckiego w Polsce”, prowadzonego przez Instytut Morski w Gdański oraz Fundację MARE. Według informacji otrzymanych od autorów powyższego projektu, jego efektem miało być opracowanie metodologii zapobiegania oraz redukcji negatywnego wpływu potencjalnych wycieków paliwa z wraków zalegających na dnie Morza Bałtyckiego, na przykładzie wraku t/s FRANKEN, znajdującego się w Zatoce Gdańskiej.

Zgodnie z przekazaną przez Instytut Morski w Gdańsku  informacją, w kwietniu br. odbyły się nieinwazyjne badania, których celem było wykonanie szczegółowej dokumentacji hydroakustycznej, fotograficznej i fotogrametrycznej wraku. Ich wyniki miały być podstawą do podejmowania dalszych działań, zmierzających do naukowego opracowania bezpiecznej i skutecznej metody zabezpieczenia środowiska naturalnego przed ewentualnymi negatywnymi skutkami, związanymi ze stopniową degradacją konstrukcji kadłuba wraku.

W dniu 9.07.2018 r. Instytut Morski w Gdańsku przesłał do Urzędu Morskiego w Gdyni raport z ekspedycji badawczej na wraku t/s FRANKEN, przeprowadzonej w kwietniu 2018 r. Powyższy raport zostanie uwzględniony w dyskusji na temat potrzeby i kierunków dalszych działań, a jego wyniki wstępnie zostały omówione na spotkaniu zainicjowanym przez Urząd Morski w Gdyni z Instytutem Morskim w Gdańsku w dniu 19.07.2018 r.

Tego samego dnia, w Ministerstwie Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej odbyło się spotkanie z udziałem przedstawicieli MGMiŻŚ, Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska, Ministerstwa Obrony Narodowej oraz Urzędu Morskiego w Gdyni. Podczas spotkania potwierdzono, że udostępniony w mediach raport zawiera wstępny obraz sytuacji dot. wraku t/s FRANKEN oraz zawiera szereg hipotez, które wymagają potwierdzenia i dalszej szczegółowej analizy. Jednocześnie zapowiedziano powołanie zespołu, w skład którego wejdą przedstawiciele MGMiŻŚ, MON, UMG oraz Inspekcji Ochrony Środowiska. Powołany zespół zwróci się też do Instytutu Morskiego o udostępnienie pełnych danych, także tych nieuwzględnionych w raporcie. Na podstawie całościowego obrazu sytuacji zespół wypracuje plan działań dotyczących zabezpieczenia wraku t/s FRANKEN.

Wstępna analiza raportu przedstawionego przez Instytut Morski w Gdański potwierdza potrzebę prowadzenia dalszych szczegółowych badań wraku oraz jego monitorowania. Należy jednak mieć na uwadze, że przeprowadzona przez Instytut Morski ekspedycja nie potwierdziła wycieku paliwa z wraku, nie udało się również potwierdzić, gdzie na wraku znajduje się paliwo, w jakich ilościach i jakiego rodzaju jest to paliwo, a wnioski wyciągane w raporcie opierają się w dużej mierze na informacjach historycznych i przypuszczeniach. Ekspedycja nie zwiększyła naszej wiedzy na temat stanu kadłuba jednostki w związku z powyższym w przypadku braku konkretnych danych pomiarowych trudno jest wyciągać wnioski na temat zagrożenia zawaleniem się jednostki i uwolnieniem jednorazowo znacznych ilości paliwa.

Mając na uwadze powyższe, Urząd Morski w Gdyni w dalszym ciągu będzie wspierał potrzebę wykonania dokładnych badań wraku w celu zgromadzenia fachowej wiedzy popartej konkretnymi wynikami niezbędnymi do wypracowania dalszego sposobu postępowania. Badania takie muszą być prowadzone w sposób rzetelny i opierać się na konkretnych danych i wynikach pomiarowych, a nie przypuszczeniach oraz muszą być prowadzone z zachowaniem najwyższych standardów bezpieczeństwa i uwzględniać wszystkie rodzaje zagrożeń związanych z przedmiotowym wrakiem, jak na przykład obecności we wraku i na dnie amunicji i niewybuchów oraz znaczną głębokość zalegania wraku, wymagającą szczególnych środków bezpieczeństwa związanych z pracami nurkowymi.

Aktualna sytuacja batymetryczna w rejonie zalegania wraku t/s FRANKEN na podstawie pomiarów hydrograficznych wykonanych przez Urząd Morski w Gdyni dnia 12.07.2018 r. z wykorzystaniem systemu hydrograficznej echosondy wielowiązkowej amerykańskiej firmy R2 Sonic, typ 2024.

Aktualna sytuacja batymetryczna w rejonie zalegania wraku t/s FRANKEN na podstawie pomiarów hydrograficznych wykonanych przez Urząd Morski w Gdyni dnia 12.07.2018 r. z wykorzystaniem systemu hydrograficznej echosondy wielowiązkowej amerykańskiej firmy R2 Sonic, typ 2024.